O nastanku i dalekoj prošlosti Sombora istoričari još i danas vode polemiku. Razlog tome su nepotpuni i oskudni istorijski izvori, međutim najviše njih do sada ima uverenje da je u 14. veku na vlastelinskom imanju razgranate ugarske porodice Cobor počela ubrzanije da se razvija naseobina, nastala još pre njihovog dolaska, o kojoj dokument iz 1360. godine kazuje da je u vlasništvu vlastelina sa imenom Cobor Sent- Mihalj. Oni će se kasnije, kada je naseobina ojačala, predstavljati kao Cobori od Cobor Sent-Mihalja. Vremenom se Cobor Sent-Mihalj uvećavao i napredovao, a takođe se uvećavao broj domova i žetelja oko kaštela, što je Coborima pogodovalo jer su tako bili moćniji u međusobnim veleposedničkim obračunima. Opasnost od Turaka ubrzava odluku koja je odranije sazrevala o potrebi podizanja stamenog utvrđenja, i 1478. godine Cobori ga, uz dozvolu mađarskog kralja Matije Korvina podižu, i to im povećava ionako veliki ugled koji su uživali.
U svom prvom pohodu Turaka prema Budimu, 29. avgusta 1526. godine, odigrava se na Mohačkom polju presudna bitka, gde je do nogu potučena ugarska vojska, ali Cobor Sent-Mihalj u turske ruke pada tek nakon petnaest godina, 1541. iako ga od Mohačkog polja deli svega pedesetak kilometara. Dve godine po turskom osvajanju, 1543. prvi put se navodi ime Sombor za naseobinu koju osvojiše, i to ime se održa do današnjih dana. Međutim, to ne beše jedino zebeleženi naziv za ovo mesto, te još uvek vlada nesaglasnost o pravom poreklu njegovog imena. U različitim izvorima nailazimo na naziv Samobor, u značenju "bor na osami", te Sambor, Sambir, Sonbor, Sanbur, Zibor pa čak i Zombar. Neki mađarski istraživači ukazuju na mogući izvor naziva naseobina u srpskom predanju, po kojem je posle mohačke bitke to mesto bilo središte srpskih salaša, te je odatle nastao Sabor - Sobor, kasnije ime Sombor, koje "označava nešto što okuplja, ujedinjuje". Ali gotovo je važeće mišljenje da je ime plemićke porodice Cobor u osnovi današnjeg naziva.
Iza Turaka u Somboru nije ostalo gotovo ništa od spomenika materijalne kulture, koji bi pouzdanije svedočili o njihovom boravku, međutim oni su u njemu ostavili neizbrisiv i danas vidljiv pečat u prepoznatljivom urbanom oblikovanju grada. O tome svedoči zapis čuvenog putopisca Evlije Čelebija, koji je 1665. godine posetio Sombor u kome stoji: " To je velika varoš koja se nalazi na jugoistočnoj strani tvrđave i koja je okružena vinogradima, baščama i ograđenim vrtovima... Postoji svega četrnaest muslimanskih bogomolja, od kojih se ističe Pašina džamija... Tu se nalazi dve hiljade dobrih, prostranih, ćeramitom pokrivenih kuća, prizemnih i na sprat... Samo u ovom šeheru nema tekućih voda, ali je jako bogato mesto... Sva tamošnja raja nisu Mađari, nego Vlasi-hrišćani. Ova mesta su nešto posebno, ona ne pripadaju Madžarskoj, nego se ubrajaju u vilajet Bačku i Vlašku... Većina stanovnika su trgovci, a svi nose krajiško odelo; vrlo su uljudni i hrabri ljudi".
Posle veka i po patnje žitelji Sombora 12. septembra 1687. godine sa velikom radošću i oduševljenom dobrodošlicom dočekaše austrijske regimente kao oslobodioce. Ubrzo će ovde doći do naseljavanja u talasima: najpre, 1687. pod vođstvom Dominika Duje Markovića i Jure Vidakovića dođe 5.000 Bunjevaca, a potom 1690. dođoše i Srbi predvođeni Arsenijem III Čarnojevićem, u svojoj poslednjoj velikoj seobi, jer se one pre nje, ponekad i veće, uglavnom i ne pominju. Sombor već tada postaje graničarski grad, sa svojim kapetanima na čelu, od kojih će prvi među njima, Dujo Marković, predvodeći 200 konjanika i 600 pešadinaca iz Sombora, smrtno stradati u boju kod Slankamena 1691.
11. septembra 1697. godine odigrava se bitka kod Sente, gde 500 Somboraca predvođeni kapetanom Jajićem, svojom hrabrošću doprinose trijumfu austrijskog nad turskim oružjem i velikoj slavi princa Eugena Savojskog, i koja pored toga predstavlja presudni momenat za dalju sudbinu Turaka, koji strahovito potučeni bivaju prebačeni preko Save i Dunava, što će dve godine kasnije 1699. biti i zvanično potvrđeno Karlovačkim mirom.
1699. godine u Bačkoj županiji je popisano 14 naselja, a Sombor sa velikim ugledom postaje sedište sreza u županiji, a odmah po ustanovljenju vojnih šančeva, u utvrđenih mesta Austrije na granici sa Turskom, Sombor dobija nov status i 1702. godine postaje oppidum fossatum u sastavu Potisko-pomoriške vojne krajine, a njegovi žitelji u velikoj većini se opredeliše za vojnički poziv. Godine 1717. Sombor se uzdiže u oppidum militare, a te godine je otvorena i prva Veroispovedna pravoslavna osnovna škola, a pet godina kasnije i Rimokatolička osnovna škola.
Pošto je neposredna opasnost od Osmanlija prošla, počeo je veliki pritisak županijskih vlasti i ugarske aristokratije da budu ukinute vojničke varoši i privilegije somborskih militara (koje su dobili od Austrijske carevine u vidu zemljišnih poseda i neplaćanjem poreza na prihode sa njih), tako da oni budu pretvoreni u paoriju ili da se isele u druge gradove. Carica Marija Terezija, nevoljno, 1741. godine potpisuje XVIII zakonski član, kojim se vojničke varoši potčinjavaju pod županijsku nadležnost, a odred militara se rasformirava i 1745. godine Sombor se uključuje u sastav Bačke županije i predaje na upravu Ugarskoj dvorskoj komori, odnosno Bačkoj komorskoj administraciji. Međutim, Somborci se nisu prepustili sudbini da izgube svoj privilegovan položaj i kreću u dugu i neizvesnu borbu za elibertaciju svoje varoši.
Konačno, 17. februara 1749. godine uz visoku cenu (150.000 rajnskih forinti u zlatu je uplaćeno u carske trezore, što je sa pratećim taksama i prispelim kamatama teško opteretilo grad dugovima, koje će otplatiti tek 1766. godine), carica Marija Terezija potpisuje povelju kojom se Sombor uzdiže u rang slobodnih i kraljevskih gradova, i koja je na svečan način predata Somborcima 24. aprila 1749. godine.Sombor je ovim činom veoma mnogo dobio. Gradu je pripalo i 11 pustara na kojima su vremenom zasnovana salaška naselja; ona su, uglavnom, i danas zadržala ranije nazive: Bukovac, Čičovi, Gradina, Ivanovo Selo, Šaponje, Bilić, Nenadić, Karakorija, Rančevo, Braćevac i Pipereš.
Veliki podsticaj za napredak Sombor je dobio 1786. godine kada postaje stalno sedište velike Bačko-bodroške županije, koja je kao druga po veličini u Ugarskoj zahvatala ceo prostor između Dunava i Tise, na severu granica joj je išla ispod Kaloče, a u njenom sastavu su, uz ostale varoši, bili i Subotica i Novi Sad. Međutim, zbog događaja koji je iz temelja uzdrmao do tada stabilnu Austrijsku carevinu, pa i čitavu Evropu - buržoasko-demokratske revolucije (1848/49.), Sombor nije izbegao sudbinu ostalih naselja sa ovih prostora (često je menjao gospodare, trpio pljačke i paljevine), i Somborci su i sami udovoljavajući brojnim nametima u novcu i hrani tokom i nakon sloma revolucije, kada je loše obrađivana zemlja prepolovila prinose, teško osiromašili, ali ipak uspeli očuvati svoj grad od velikih razaranja i time stvoriti preduslove da se on za kratko vreme materijalno oporavi i nastavi putem započetog razvoja. Osnivaju se brojne kulturne, obrazovne u bankarske ustanove, otvara se prva štamparija, Sombor postaje važan administrativni, trgovački, zanatski, saobraćajni i kulturno-obrazovni centar. U njemu se kaldrmišu putevi i grade trotoari, a 1869. godine stiže i prva železnica, te će uskoro vozovi u Sombor stizati iz sedam pružnih pravaca.
Napredak Sombora će potrajati do razmeđa 19. i 20. veka, kada - bez obzira što 1905. godine grad dobija i električnu struju, ubrzano se elektrificirajući - počinju da javljaju prvi znaci stagnacije, koji će se umnožiti nakon Prvog svetskog rata i kulminirati podelom Kraljevine Jugoslavije na banovine, kada se ukidaju županije, a Sombor ulazi u sastav Dunavske banovine.
Centar banovine se seli u Novi Sad, a time i sve značajnije upravne, sudske i druge županijske ustanove. Sombor, koji je oduvek građen da bude centar, odjednom se našao u nepovoljnom zaleđu, van magistralnih pravaca, sa nikad jakom privredom, čije bogato kulturno nasleđe ostade kao odblesak negdanje slavne prošlosti i preveliko opterećenje za smanjene materijalne mogućnosti. Međutim, Somborci su se istakli i u pripremanju i održavanju Velike narodne skupštine u Novom Sadu, na kojoj je 25. novembra 1918. godine doneta odluka o otcepljenju "... srpskog, bunjevačkog i ostalog slovenskog naroda iz bivše Vojvodine od Ugarske i prisajedinjenje Banata, Bačke i Baranje Kraljevini Srbiji, a ujedno je izražena želja da se osnuje jedinstvena država Srba, Hrvata i Slovenaca".
U podne 12. aprila 1941. godine hortijevci bez otpora umarširavaju u Sombor, i do 16. aprila biva pobijeno 85 nedužnih Somboraca. Ubrzo će uslediti progon svih Srba dobrovoljaca iz Prvog svetskog rata i njihovih potomaka u logore širom Mađarske. Najviše će postradati sela Aleksa Šantić i Rastina, čiji će sav živalj biti pokrenut sa svojih ognjišta. Progon Jevreja u nemačke konclogore će u najvećoj meri uslediti pred kraj rata. Sombor sa okolinom će svoju slobodu platiti sa 1.195 žrtava.
Sloboda je na somborske ulice došla 21. oktobra 1944. godine, ali sa njom ne i kraj ratnih stradanja. Tokom novembra iste godine, u neposrednoj blizini Sombora, u velikoj Batinskoj epopeji i završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije, ginuće za borbu nedovoljno obučeni mladi Somborci. U isto vreme njegovi žitelji će iskazati neviđeni entuzijazam u opsluživanju velikog Bolničkog centra broj 2, kroz koji je za kratko vreme od početka Batinske bitke prošlo preko 28.000 ranjenih i obolelih partizana i crvenoarmejaca.
